Ik leef mijn leven niet in zwart en wit

Over de verleiding om alles simpel te maken, en waarom dat de kleur uit jouw leven haalt

Ik denk soms wel in zwart en wit, ik praat soms wel in zwart en wit, maar ik beleef het leven in alle kleuren.

Ik denk soms wel in zwart en wit. Dat kan ik gerust toegeven. Als iets pijn doet, wil ik dat zo snel mogelijk een plaats geven: goed of slecht, gelijk of ongelijk, zij of ik. Zo kan ik alles heel eenvoudig in een vakje steken.

Dat is niet vreemd. Zo reageert een mens nu eenmaal wanneer het allemaal te veel wordt.. Je zoekt houvast. Je zoekt iets dat de chaos kleiner maakt. En zwart-wit denken geeft dan soms houvast. Maar de werkelijkheid is zelden zo eenvoudig. Die is veel complexer dan het verhaal dat we erover vertellen.

Maar het echte leven, hoe ik het zelf beleef, is nooit zwart-wit. Eigenlijk is dat bij niemand zo, wat ze ook beweren.

Want een mensenleven bestaat niet uit twee kleuren.

Het bestaat uit tinten, contrasten, tegenstrijdigheden en lagen.

Een mens is geen zwart-witverhaal. In ieder leven bestaan meerdere kleuren tegelijk.

Lang geleden leerde mijn eigen schilderspalet me een les die veel verder ging dan schilderen.

Ik zag verschillende kleuren en pigmenten die naast elkaar lagen. Elk pigment had zijn eigen karakter. Het warme oker, het diepe blauw, het krachtige rood, het zachte groen. Elke kleur had haar eigen schoonheid, haar eigen plaats.

Het leek me logisch om al die kleuren eens samen te mengen. Alsof alle pigmenten samen vanzelf de meest rijke en diepe tint zouden opleveren.

Maar het tegenovergestelde gebeurde.

Als ik alle kleuren op mijn palet door elkaar had gemengd, kreeg ik geen rijkere tint, maar een dof, levenloos grijs.

Hoe meer kleuren ik mengde, hoe meer de eigenheid van elke kleur verdween. Het rood verloor zijn warmte. Het blauw verloor zijn diepte. Het groen verloor zijn frisheid. De kracht van elke afzonderlijke kleur ging verloren.

Uiteindelijk bleef er geen meesterlijke nieuwe kleur over, maar een grijze massa waarin niets nog echt zichtbaar was.

Die les ben ik nooit vergeten.

Want ook in het leven bestaat dezelfde verleiding. We willen complexe situaties soms herleiden tot één eenvoudig verhaal. Eén verklaring. Eén schuldige. Eén waarheid.

Alsof een mens, een relatie of een familiegeschiedenis in één kleur te schilderen is.

Maar wanneer je alle nuances, herinneringen, emoties en ervaringen uitwist, verdwijnt juist datgene wat een verhaal menselijk maakt.

De kleur.

Dat gebeurt ook wanneer een familie uit elkaar valt en de omgeving een verhaal zoekt dat in één zin past.

Zij hebben gelijk, jij hebt ongelijk. Of omgekeerd. Punt uit.

Een eenvoudig verhaal. Makkelijk te vertellen. Makkelijk te begrijpen voor mensen die er zelf niet middenin staan.

Maar zelf  zit je er middenin. En vanbinnen is het geen zwart-witverhaal. 

Het is verdriet dat naast liefde bestaat. Het is boosheid die naast begrip kan staan. Het is pijn die naast dankbaarheid leeft. Het is een moeder die op sommige momenten tekortgeschoten is en die tegelijk op andere momenten enorm veel gegeven heeft.

Die twee waarheden hoeven elkaar niet uit te wissen. Ze kunnen naast elkaar bestaan.

Misschien is dat wel één van de moeilijkste lessen in het leven: accepteren dat meerdere dingen tegelijk waar kunnen zijn. Dat iemand fouten kan maken en toch liefdevol kan zijn. Dat iemand gekwetst kan zijn en toch ook anderen kan kwetsen. Dat een relatie pijn kan doen en tegelijk ook mooie herinneringen kan dragen.

Het leven is geen schilderij met alleen zwart en wit.

Het is een palet vol kleuren.

Daarom blijf ik waakzaam om mijn kinderen niet zwart-wit te gaan bekijken. Niet om hen te herleiden tot één verhaal of één moment

Maar ik laat ook niet toe  dat zij of  wie dan ook mij herleiden tot één kleur. Tot één fout. Tot één oordeel.

Het is verleidelijk om te praten over slachtoffer of schuldige. Zwart of wit. Zo'n verhaal maakt het tijdelijk gemakkelijker. Alles krijgt een duidelijke plaats en je hoeft niet meer met al die nuances te worstelen. Maar overzichtelijkheid is niet altijd hetzelfde als waarheid.

De waarheid van een mensenleven zit niet in één kleur, maar in de vele kleuren die samen het geheel vormen.

Ik weet nu dat je als schilder niet alle kleuren zomaar met elkaar kunt mengen. Juist door elke kleur haar eigen kracht te laten behouden, ontstaat een schilderij dat leeft en diepte krijgt.

Zo werkt het ook met verhalen over mensen.

De schoonheid zit niet in het uitwissen van verschillen, maar in het erkennen ervan. Juist de imperfecties geven het geheel karakter, diepte en versterken de schoonheid. Imperfectie is een onderdeel van schoonheid. 

In het toelaten dat liefde en pijn naast elkaar kunnen en mogen bestaan. Dat fouten en goede bedoelingen tegelijk waar kunnen zijn. Dat een mens meer is dan zijn moeilijkste moment.

Die waakzaamheid is voor mij een oefening geworden.

Elke keer wanneer ik voel dat ik mijn verhaal wil herleiden tot iets eenvoudigs, iets wat gemakkelijker te dragen lijkt, probeer ik stil te staan. En terug te komen van spontane uitspraken. 

En dan stel ik mezelf de vraag:: welke kleur laat ik verdwijnen als ik het zo vertel? Want het leven wordt niet mooier door alles zwart-wit te maken.

Het wordt alleen maar makkelijker om te vertellen.

Ik kies liever voor een leven dat moeilijker uit te leggen is, maar eerlijk, diep en vol kleur blijft, dan voor een eenvoudig verhaal waarin alle nuance verloren is gegaan.

Want echte schoonheid ontstaat niet wanneer alle kleuren verdwijnen.

Ze ontstaat wanneer elke kleur haar plaats mag behouden.