Niet elke pijn is een ouderwond
Een lijstje dat wel erg gemakkelijk verklaart
Onlangs zag ik een post over de zogenaamde vaderwond en moederwond.
Vaderwond: jezelf willen bewijzen, perfectionisme, faalangst, erkenning zoeken, controledrang, nooit goed genoeg voelen.
Moederwond: pleasen, verlatingsangst, jezelf wegcijferen, moeite met grenzen, bevestiging zoeken, iedereen willen redden.
Ik las het en dacht meteen: wacht eens even.
Want eerlijk? Ik herken mezelf in verschillende van die punten.
Maar mijn ouders zijn ondertussen overleden. Ik was erbij toen ze deze wereld verlieten. Ik heb aan hun sterfbed gezeten en ik heb hen zien gaan in rust en waardigheid. Dat heeft mijn verdriet zachter gemaakt.
Ik heb hun zorg gekend en draag veel warme herinneringen aan hen mee.
En toch zou ik volgens zo'n lijstje een vader- en een moederwond kunnen hebben.
Daar wringt het voor mij.
Als herkenning een verklaring wordt
We kijken tegenwoordig steeds vaker met de kennis en psychologische taal van nu naar ons verleden. Maar ook die inzichten zijn niet het eindpunt. Wat we vandaag als verklaring zien, kan binnen een tijd weer helemaal anders bekeken worden.
Onze gevoelens staan evenmin stil. Wat je nu voelt over vroeger, wordt mee gevormd door alles wat je sindsdien hebt meegemaakt, geleerd en begrepen. Nieuwe ervaringen kunnen een gevoel sterker maken, zachter, of er zelfs een andere betekenis aan geven.
Een gevoel is echt. Maar het is daarom nog geen objectief feit.
Een herinnering kan je diep raken en toch gekleurd zijn door hoe je een gebeurtenis toen beleefde én door wat je er later van bent gaan begrijpen.
Daarom vind ik het gevaarlijk als herkenning op sociale media meteen een verklaring wordt.
Je bent perfectionistisch, dus je hebt een vaderwond.
Je hebt moeite met grenzen, dus je hebt een moederwond.
Je bent bang om verlaten te worden, dus ergens in je jeugd heeft iemand jou verlaten.
Zo simpel zitten mensen niet in elkaar.
We doen elkaar pijn
Als mensen doen we elkaar nu eenmaal pijn. Ik heb mijn ouders pijn gedaan en mijn ouders hebben mij pijn gedaan. Mijn kinderen hebben mij pijn gedaan, en ik zal hen ook pijn gedaan hebben.
Dat is niet automatisch beschadiging. Mensen zijn nu eenmaal ingewikkeld en relaties tussen mensen zelden eenvoudig.
Een ouder kan tekortschieten zonder ooit gekozen te hebben om zijn kind tekort te doen. Een kind kan een ouder kwetsen zonder iets kwaads te bedoelen.
Maar het wordt iets anders wanneer iemand bewust kiest om de ander niet meer te zien of te horen.
Bewust iemand negeren terwijl je weet dat die persoon je nodig heeft. Bewust geen aandacht geven aan een nood die je kent. Bewust informatie achterhouden. Bewust zwijgen omdat je weet dat jouw stilte de ander pijn doet.
Daar zit een keuze in.
Niet iedere pijn is een wond
Daarom zouden we niet van elke pijn meteen een wond moeten maken, en niet elk patroon meteen aan een ouder moeten koppelen.
Niet iedere pijn heeft een dader.
Niet iedere tekortkoming is verwaarlozing.
Niet iedere moeilijke ervaring is een trauma.
En niet iedere herinnering vertelt het hele verhaal van wat er werkelijk is gebeurd.
Soms hoort pijn gewoon bij een relatie tussen mensen. Net zoals liefde en verbondenheid erbij horen. Niet elke pijn betekent dat er iets beschadigd is.
En er is een verschil tussen pijn die ontstaat binnen een relatie en een relatie waarin mensen elkaar steeds minder willen zien, horen of begrijpen. Daar begint iets anders te spelen.
Als een volwassen kind die keuze maakt tegenover een ouder, door te zwijgen, te blokkeren of afstand te houden, dan blijft die ouder achter met vragen waar nooit een antwoord op komt. Dat laat een ander soort pijn achter. Een pijn zonder uitleg, zonder gesprek, zonder afsluiting.
Een ouder kan toenadering zoeken. Een hand uitsteken, vragen om te praten, laten weten dat de deur openstaat. Maar een gesprek kan niet door één persoon worden gevoerd. De keuze om daarop in te gaan, of om dat niet te willen, ligt uiteindelijk bij het volwassen kind.
En precies daar ontstaat een andere vorm van machteloosheid. Niet omdat de ouder niets kan doen, maar omdat er een grens ligt aan wat je voor een ander kunt doen. Je kan niemand dwingen om in gesprek te gaan.
Echte wonden bestaan, en wie ze draagt verdient het om gehoord en geloofd te worden. Daar wil ik niets aan afdoen.
Maar voor wie het moeilijk heeft of onder druk staat, kan zo'n lijstje ook misleidend zijn: je vindt een verklaring die bij je past en neemt die vervolgens aan als waarheid, terwijl ze daarom nog niet klopt.
De Lege Stoel
Zo'n lijstje blijft niet op sociale media. Het komt ook binnen in families.
Stel dat een volwassen kind zich herkent in "nooit goed genoeg voelen" of "moeite met grenzen". Het lijstje biedt meteen een oorzaak aan: mijn vader, mijn moeder. Niet altijd, maar het gebeurt. En dan volgt soms een stilte, of een contactbreuk.
De ouder krijgt geen gesprek. Het oordeel lag al klaar, nog voor iemand het verhaal van beide kanten had gehoord.
Volwassen kinderen van nu zijn opgegroeid in een digitale wereld die nog maar pas bestaat en waarvan we de gevolgen op lange termijn nog niet kennen. We weten nog niet wat die wereld met mensen zal doen. De eerste tekenen zien we wel.
En als ouder ben je opgegroeid in een wereld waarin contact veel directer was. Je sprak met elkaar, zag elkaars gezicht en hoorde de toon van een stem. Veel van wat vandaag via een scherm, een bericht of sociale media gebeurt, bestond toen eenvoudigweg niet. Ook dat verschil in hoe we contact beleven, mogen we niet onderschatten.
En dat is soms een angstige gedachte voor de toekomst.
Want als we gewend raken aan contact via een scherm, hoe ver is het dan nog naar een wereld waarin technologie ook onze behoefte aan menselijk contact gaat opvangen?
Het is eigenlijk al zover. Vandaag hoorde ik op het nieuws dat artificiële intelligentie wordt ingezet in woonzorgcentra, onder meer om ouderen gezelschap te bieden of te ondersteunen.
En dan vraag ik me af: waar gaat dit eigenlijk eindigen? Dat artificiële technologie het menselijke contact gaat overnemen in de zorg voor een generatie die zo lang voor de jongere generatie heeft gezorgd?
Dat vind ik niet alleen een pijnlijke gedachte. Ik vind het een pijnlijk beeld van onze samenleving.
Contact verbreken is gemakkelijker geworden. Een bericht blijft onbeantwoord, iemand wordt geblokkeerd en de afstand wordt bewust in stand gehouden.
Ook ouders zijn mensen. Ze houden van hun kinderen, ze zorgen voor hen en ze maken fouten. Liefde en menselijke gebreken sluiten elkaar niet uit.
Daarom wil De Lege Stoel ook kijken naar wat er vandaag gebeurt met ouders die, ondanks hun liefde en hun tekortkomingen, bewust op afstand gehouden worden.
Want niet elke pijn is een wond.
Want niet elke pijn is een wond. En misschien is dat het belangrijkste wat we niet mogen verliezen: ons menselijk contact.