Ook een ouder mag mens zijn

Waarom emoties geen probleem zijn dat opgelost moet worden, maar informatie die begrepen mag worden

Soms leren mensen je om aan je reacties te twijfelen. 

Maar wat we eigenlijk allemaal verlangen, is dat er niet alleen gekeken wordt naar hoe je reageert, maar dat er ook ruimte is om te begrijpen waarom je zo reageert.

Dat is een belangrijk verschil tussen een schadelijke en een gezonde relatie. Een klein zinnetje, maar als je er even bij stilstaat, zit daar eigenlijk ontzettend veel in.

In een relatie waarin weinig ruimte is voor emoties, worden gevoelens al snel behandeld als een probleem dat opgelost, gecorrigeerd of onderdrukt moet worden. Je verdriet is te veel. Je boosheid is ongepast. Je grenzen zijn lastig. Je reactie wordt bekeken, maar er wordt nog amper gevraagd wat die veroorzaakte.

En wanneer dat vaak genoeg gebeurt, ga je stilaan, zonder dat je het goed beseft, niet alleen twijfelen aan wat er gebeurt, maar ook aan jezelf. Was ik te gevoelig? Reageerde ik overdreven? Had ik het anders moeten aanpakken? Misschien lag het toch aan mij.

Dat is misschien wel het pijnlijkste ervan. Je verliest niet alleen het vertrouwen in de ander. Langzaam verlies je ook het vertrouwen in je eigen gevoelens.

In een veilige omgeving is dat anders. Daar worden emoties niet meteen als een probleem gezien, maar als een signaal dat er iets geraakt is, gekwetst is, iets ontbreekt of een grens werd overschreden.

Dat betekent niet dat elke emotie automatisch gelijk heeft, of dat elke reactie zomaar terecht is. Wel dat er eerst ruimte mag zijn om mens te zijn, om te voelen wat er is en te begrijpen waar die emotie vandaan komt, voor er geoordeeld wordt.

En dat geldt evengoed voor ouders.

Ouders worden soms alleen maar bekeken vanuit hun rol als ouder. Alsof ze daardoor geen mens meer mogen zijn met verdriet, met grenzen, met boosheid, met kwetsbaarheid, met een gewone menselijke behoefte aan veiligheid. Alsof die rol hun mens zijn ergens onderweg heeft opgeslorpt.

Maar ouder zijn betekent niet dat je geen mens meer bent.

Ook een ouder mag verdriet hebben. Mag gekwetst zijn. Mag boos worden. Mag grenzen hebben. Mag verlangen naar erkenning, naar verbondenheid, naar veiligheid. Dat is niet iets wat je als ouder voortdurend zou moeten verantwoorden. Het zou vanzelfsprekend moeten zijn.

En misschien is dat ook belangrijk voor kinderen. Want hoe leren kinderen hun eigen emoties begrijpen en vertrouwen? Niet door te leren dat sommige gevoelens er niet mogen zijn, maar door te ervaren dat emoties er mogen zijn en dat je ernaar kan kijken.

Een kind dat ziet dat verdriet niet weggeduwd hoeft te worden, dat boosheid niet meteen veroordeeld wordt en dat grenzen mogen bestaan, leert ook zijn eigen gevoelens serieus te nemen. Het leert dat een emotie geen probleem is dat zo snel mogelijk moet verdwijnen, maar dat het iets vertelt over wat er in je leeft.

Zo leren kinderen niet alleen hoe ze met hun eigen emoties kunnen omgaan. Ze leren ook dat andere mensen gevoelens hebben die er mogen zijn.

Dat lijkt mij een van de belangrijkste dingen die we onze kinderen kunnen meegeven. En ik bedoel hier niet mee dat elke emotie gelijk heeft, maar dat elke emotie er mag zijn en onderzocht mag, kan en soms ook moet worden.

Je kan onmogelijk verwachten van ouders dat ze alles begrijpen, dat ze alles verdragen en maar blijven geven, ook als ze zelf gekwetst worden. Alsof liefde betekent dat hun eigen gevoelens geen plaats meer mogen innemen. Alsof geven zonder grens de enige echte vorm van liefde is. Alsof onvoorwaardelijke liefde betekent dat mama of papa alles moet kunnen dragen, verdragen en blijven geven, ongeacht wat het met hen doet.

Maar onvoorwaardelijke liefde betekent niet dat je jezelf moet wegcijferen. Het betekent niet dat je geen grenzen mag hebben of dat je alles moet blijven dragen.

Dat is een zwaar en onterecht verhaal.

Want ouders hebben niet minder recht op menselijkheid enkel omdat ze ouder zijn.

Ook in de relatie met hun kinderen, en zeker wanneer die kinderen volwassen zijn, hebben ouders recht op een relatie waarin hun gevoelens of hun verleden niet meteen tegen hen gebruikt worden. Waarin een spontane reactie niet automatisch wordt gezien als bewijs dat er iets mis is met hen.

Waar er ruimte is om te zeggen: dit doet mij pijn, dit begrijp ik niet, hier ligt mijn grens. Ook een ouder heeft, tegenover een volwassen kind, nog altijd het recht om een ouderlijke grens te stellen. Niet om het leven van hun kind te bepalen, maar om aan te geven wat voor hen wel en niet aanvaardbaar is binnen de relatie. Zonder dat dit meteen wordt gezien als een aanval, manipulatie of teken van falen.

Een volwassen kind mag zijn eigen keuzes maken en grenzen stellen. Dat recht heeft trouwens iedereen. Maar ook de manier waarop die grens gesteld wordt, moet menselijk blijven. De menselijkheid van de ouder mag daar niet de prijs voor zijn.

Een ouder hoeft daarom niet maandenlang verbannen te worden of op de strafbank te zitten omdat die verdriet heeft, gekwetst is, boos wordt of een ouderlijke grens stelt. Wanneer er jarenlang een open en vanzelfsprekende communicatie was en een ouder plots maandenlang niets meer hoort, of alleen nog een kort en afstandelijk bericht krijgt, is dat bijzonder pijnlijk. Zeker wanneer die ouder ziek, verzwakt of kapot van verdriet is.

Dan gaat het niet meer alleen over afstand nemen. Dan gaat het ook over hoe je iemand behandelt die ooit zo dicht bij je stond.

Je kan een grens stellen zonder de ander zijn menselijkheid af te nemen. Je kan afstand nemen zonder te doen alsof de ander geen gevoelens meer heeft. Want ook een ouder die op afstand wordt gehouden, blijft een mens. Met verdriet, kwetsbaarheid, grenzen en een behoefte om gehoord en gezien te worden.

Daarom gaat het hier niet alleen over weggaan van ouders, maar gaat het ook over de vraag hoe we met elkaar omgaan wanneer het moeilijk wordt. Een ouder hoeft niet minder mens te worden zodat een volwassen kind de ruimte neemt die het nodig heeft.

Er zou altijd ruimte moeten blijven om te zeggen: dit doet mij pijn. Dit begrijp ik niet.

Ook een ouder mag mens blijven wanneer het moeilijk wordt. Niet elke botsing maakt iemand toxisch, niet elke pijn maakt iemand onveilig.

Misschien is dat wel een van de meest wezenlijke kenmerken van veiligheid: dat je niet eerst minder mens hoeft te worden om erbij te mogen horen.

Ook niet als je ouder bent.

En daarom moeten we daar ook voorzichtig mee zijn. Niet elke botsing, gekwetstheid of moeilijke emotie binnen een ouder-kindrelatie maakt een ouder toxisch of onveilig. Niet elk conflict is emotionele onveiligheid. Soms zijn het gewoon twee mensen die elkaar verkeerd begrijpen, verschillende grenzen hebben of vanuit hun eigen pijn reageren.

Ook een ouder mag daarin mens blijven. Zonder meteen een etiket opgeplakt te krijgen dat elke ruimte voor gesprek onmogelijk maakt.

Echte onveiligheid moet ernstig genomen worden. Maar menselijk conflict mag niet automatisch worden gelijkgesteld aan onveiligheid.

Ook ouders mogen mens zijn, emoties hebben, grenzen stellen en het oneens zijn, zonder daardoor als toxisch of schadelijk te worden weggezet.