Pijn spreekt alle talen

Maar ze wordt draaglijker wanneer iemand blijft kijken. Over lijden, verlies en de eeuwenoude zoektocht naar hoe we ermee kunnen leven

Pijn is universeel, maar het is pas als er iemand kijkt dat ze draaglijk wordt

Elke cultuur op deze aardbol heeft geprobeerd een antwoord te vinden op lijden. Religies schreven er heilige boeken over. Filosofen vulden er bibliotheken mee. Er kwamen rituelen, gebeden, therapieën, mantra's. De woorden veranderden doorheen de eeuwen, maar de vraag erachter is nog steeds hetzelfde.

Waarom doet verlies zo'n zeer?

Hoe ga je verder als er iets kapot is dat je niet meer kan herstellen?

En vooral: hoe blijf je jezelf als het leven je uit elkaar lijkt te trekken?

Ik denk niet dat we al eeuwen op zoek zijn naar een manier om pijn op te lossen. Misschien zoeken we vooral naar een manier om haar te dragen, zonder eraan ten onder te gaan.

Moeten we onze pijn dan gewoon vermijden?

De eerste reflex van een mens is bijna altijd hetzelfde. We willen weg van de pijn. En eerlijk, dat is niet gek, dat is gewoon hoe ons lijf werkt. Je trekt je hand weg van een hete kachel, je sluit je af als het verdriet te groot wordt, je zoekt afleiding als de werkelijkheid te zwaar weegt.

Soms moet dat ook, om het gewoon vol te houden. Maar wat je ooit beschermde, kan je later gevangen houden.

En dat is meteen ook de reden waarom vluchten nooit echt werkt. Je kan verhuizen, een nieuw leven beginnen, jezelf onderdompelen in werk of in drukte met andere mensen. Maar jouw pijn reist mee. Ze zit niet vast aan een plek of aan een gebeurtenis, ze zit vast aan jou. En dus staat ze daar gewoon weer, hoe ver weg je ook loopt.

Dat is niet om moedeloos van te worden. Het is eigenlijk een bevrijding, als je er goed over nadenkt. Want als vluchten toch niet werkt, dan hoef je dat ook niet meer te proberen. Dan blijft er nog maar één weg over, en dat is die naar binnen.

Wat je wegduwt, verdwijnt niet altijd. Soms wacht het geduldig tot je sterk genoeg bent om terug te kijken.

Veel mensen die ik hier via de blog leer kennen, merken dat dezelfde pijn blijft terugkomen. Niet omdat ze zwak zijn. Wel omdat onverwerkt verdriet zich niet laat wegduwen. Het meldt zich gewoon opnieuw, soms als verdriet, soms als kwaadheid, soms als een prop in je keel die er niet weg wil.

Terugkeren is geen straf, het is een uitnodiging

Boeddhisten noemen het aandacht. Psychologen noemen het aanvaarding. Filosofen hebben het over zelfkennis. Andere woorden, maar ze wijzen allemaal dezelfde richting uit.

Niet omdat pijn iets moois is. Wel omdat weglopen zelden echte rust brengt.

Terugkeren betekent niet dat je opnieuw door dezelfde wonde moet kruipen. Het betekent dat je voorzichtig durft kijken naar dat deel van jezelf dat onderweg is achtergebleven. Misschien is dat de moeder die haar kind verloor zonder afscheid. Misschien is het de mens die leerde zijn tranen in te slikken omdat er toch niemand luisterde.

Genezing begint zelden met begrijpen. Ze begint met durven blijven.

Wat hebben we het hardst nodig als we lijden?

De meeste mensen denken direct aan advies. Aan oplossingen. Aan een goeie raad. Maar wie echt diep geleden heeft, weet dat woorden dikwijls weinig uithalen.

Wat we dan nodig hebben, is iemand die blijft. Iemand die niet direct probeert onze pijn op te lossen. Iemand voor wie onze stilte niet ongemakkelijk aanvoelt.

De zwaarste pijn is vaak niet de gebeurtenis zelf, maar het gevoel dat niemand ziet wat je hebt verloren.

Gezien worden is geen luxe. Het is iets waar we als mens simpelweg niet zonder kunnen. En dat is precies wat er zo dikwijls ontbreekt als een ouder of grootouder plots buiten het leven van hun kind of kleinkind wordt gezet. Niemand die vraagt hoe het nu eigenlijk met je gaat. Niemand die zegt: ik zie hoeveel dit je heeft gekost.

De grootste vergissing

Misschien is de grootste vergissing wel dat we denken dat het leven pas terug kan beginnen als alle pijn weg is. Alsof geluk en verdriet elkaar uitsluiten.

In werkelijkheid lopen ze meestal naast elkaar. Je kan terug lachen terwijl je iemand mist. Je kan genieten van een mooie dag en tegelijk die leegte voelen. Je kan verder leven zonder ooit helemaal de oude te worden.

Dat is geen mislukking. Dat is gewoon volwassen worden.

De wonde zit niet waar je denkt

Vaak denken we dat de wonde de gebeurtenis zelf is. Het afscheid. De stilte. Het verlies van contact.

Maar de diepste wonde ontstaat dikwijls door het verhaal dat we daarna over onszelf beginnen te geloven.

"Ik ben blijkbaar niet belangrijk genoeg."

"Ik heb precies niet goed genoeg mijn best gedaan."

"Ik ben de moeite niet meer waard."

Daar nestelt het lijden zich. Niet alleen in wat er gebeurd is, maar in wie we denken te zijn geworden door wat er gebeurd is.

En net daar ligt ook de mogelijkheid tot herstel. Niet door het verleden uit te wissen, dat kan toch niet. Wel door met een beetje mildheid terug naar jezelf te leren kijken.

Misschien is dat de echte uitnodiging

Alle wijsheidstradities proberen uiteindelijk hetzelfde te zeggen, denk ik. Niet dat pijn goed is. Niet dat je alles maar moet slikken. En zeker niet dat wie lijdt gewoon harder zijn best moet doen.

Ze zeggen eigenlijk maar één ding.

Loop niet weg van jezelf.

Hoe diep een wond ook is, er blijft altijd een deel van jou dat niet gebroken is. Een deel dat nog kan liefhebben, hopen en opnieuw verbinding maken.